Victor Hugo w powieści "Dzwonnik z Notre-Dame" wykreował bohaterkę Esmeraldę – tancerkę cygańskiego pochodzenia, odważną, pełną pasji i lojalną wobec przyjaciół. To ona przyniosła imieniu literacką sławę i romantyczny wydźwięk.
W kinie i telewizji imię Esmeralda odnotowało kilka wystąpień, m.in. w adaptacjach powieści Hugo, w których różne aktorki wcielały się w tytułową postać. Jej charakter oscyluje między niewinnością a zadziornością, co czyni ją wyjątkowo barwną figurą na ekranie.
W realnym świecie znane Esmeraldy to m.in. hiszpańska piosenkarka Esmeralda Grao, meksykańska modelka Esmeralda Pimentel oraz brazylijska aktorka Esmeralda Costa. Każda z nich podkreśla swoją niezależność, artystyczną wrażliwość i charyzmę scenicznego bytu.
W świecie sztuki i literatury imię pojawia się rzadziej, lecz zwykle kojarzone jest z twórczym charakterem i oryginalną ekspresją, tak jak w przypadku hiszpańskiej malarki Esmeraldy Ruiz, znanej z ekspresjonistycznych pejzaży.